Wonderlijke zaailing in bloempot
Half april laat Marieke Klapwijk mij een wonderlijke zaailing zien, die spontaan is verschenen in de pot van een rozenstruikje in haar tuin. Ze heeft de zaailing al uit de pot verwijderd. Er zit een kort, dun stengeltje aan en een verhoudingsgewijs lange, stevige wortel. Het meest opvallend zijn echter drie dikke rode dingen aan de basis van het stengeltje.
Tekst: Caroline Elfferich
Met verbazing kijk ik naar de rode dingen. Dat zijn ongetwijfeld de zaadlobben. Daarin zit zetmeel opgeslagen als reservevoedsel voor het plantje in wording. Ik kan me niet herinneren dat ik eerder een zaailing heb gezien met drie zaadlobben. Bloeiende planten worden door plantkundigen ingedeeld in eenzaadlobbigen (monocotylen) en tweezaadlobbigen (dicotylen). Bij eenzaadlobbigen (zoals tarwe en mais) is het reservevoedsel in het zaad opgeslagen in één portie. Bij tweezaadlobbigen is het reservevoedsel verdeeld in twee porties. Dit is vooral goed te zien in planten met grote zaden, zoals bonen en pinda’s.
Als ik mij voorstel hoe het zaad eruit heeft gezien als je de drie partjes samenvoegt, dan herken ik daarin de vorm van een eikel. Opeens valt alles op zijn plek: het is de zaailing van een eik! Gaaien verstoppen in de herfst eikels als wintervoorraad. Omdat ze niet alle eikels terugvinden of opeten kunnen op de gekste plekken eikenzaailingen ontstaan. Op deze manier dragen gaaien bij aan de verspreiding van eiken. De driezaadlobbige zaailing had geen gunstige plek om zich te ontwikkelen in de bloempot van de roos. Van welke boom deze ongewone eikel afkomstig was weet ik niet. Vogels kunnen honderden meters vliegen met zaden die ze willen verstoppen. Het overgrote deel van alle eikels zal nooit uitgroeien tot een volwassen eik, maar het opgeslagen zetmeel in de eikels is belangrijk voedsel voor wilde dieren.
Eikenzaailingen investeren veel energie in de aanleg van hun wortelgestel. Dat viel me 40 jaar geleden al op toen ik een eikenzaailing probeerde uit te graven voor de tuin van mijn ouders. Aanvankelijk probeerde ik een kniehoge zaailing uit te steken, maar die kreeg ik niet uit de grond. Uiteindelijk moest ik genoegen nemen met een veel kleinere zaailing, die al een indrukwekkend wortelgestel bleek te hebben. Deze kleine zaailing is inmiddels uitgegroeid tot een imposante boom. Afgelopen winter bezocht ik Buitenplaats De Tempel, aan de rand van Rotterdam, waar de oudste eik van Rotterdam groeit. Die is circa 185 jaar oud. Eiken kunnen honderden jaren oud worden, maar in de omgeving van Pijnacker zijn oude individuen zeldzaam.